نوروز: دكتر سعید حجاریان، عضو شورای مركزی جبهه مشاركت، به پرسش‌های كاربران سایت «نوروز» پاسخ گفت. به‌علت كثرت پرسش‌ها و بدلیل مشكلات جسمانی و تكلم دكتر حجاریان، ایشان حتی المقدور به سئوالات كوتاه پاسخ داده‌اند.

1- بدری:با سلام تهیت شما با توجه به شرایط موجود ایران وچالشهای پیش‌رو، چه آینده ایرا از جمیع جهات برای ایران متصورید؟
سعید حجاریان: من توان پیشگویی از «جمیع جهات» را برای ایران ندارم. تنها می‌توان در جهتی خاص، آن هم در آینده كوتاه مدت پیش‌بینی‌های مقرون و مقرب به صواب داشت. لذا از پاسخ به سئوال شما معذورم

2- سید عباس بهشتی :
با سلام و آرزوی سلامتی برای شما
آقای حجاریان، چرا هنوز ادبیات شما در سخن با مردم کماکان ادبیات روشنفکری و بسیار سنگین و همراه با اصطلاحات پیچیده است؟ شما و آقایانی مثل آقای علوی تبار و سایر دوستانتان ، بسیار کلاسیک و دانشگاهی(آن هم در سطح دکتری!) صحبت می‌کنید. در حالی‌که بیشتر رای در روز انتخابات مربوط به عوام است.چرا با اینکه شما و بسیاری از دوستانتان با اینکه موقعیت‌های حساس را مدیریت کرده‌اید مانند شما که کار اطلاعاتی و امنیتی کرده‌اید، اینقدر به لحاظ تشکیلاتی و کار تشکیلاتی ضعیف عمل می‌کنید؟ شما حتی امنیت داخلی خود گروه اصلاح‌طلبان را هم حفظ نمی‌کنید. به راحتی جلسات شما شنود می‌شود و یا اخبار آن خارج می‌گردد. آیا فکر می‌کنید بدون توجه به چنین مسائلی واقعا می‌توانید موفق شوید؟ لطفا جواب دهید.
آرزوی سلامتی دارم برای شما
متشکرم

سعید حجاریان:
پاسخ بخش اول سئوال شما: من تلاش دارم در مقام برخورد با مردم با ادبیات آنها سخن بگویم، اما در مورد مقالات علمی، لاجرم باید با اصطلاحات دقیق‌تر و فنی‌تر سخن گفت.
پاسخ بخش دوم سئوال شما: سوابق یك فرد درون یك جبهه بزرگ مانع از آن نمی‌شود كه اطلاعات آن جبهه به بیرون درز و نشر نكند. اما به هر حال مشكل ما از نوعی كه شما می‌گویید، نیست.

3- توحید کازرانی:
با سلام به شما
من دو پرسش کوتاه از حضرتعالی دارم:
1- آیا حضرتعالی همچنان براین باورید که قانون اساسی جمهوری اسلامی دارای ظرفیتهای نهفته‌ای است که امکان احقاق حقوق ملی ایرانی را ممکن می‌سازد؟ آیا این قانون خالی از تناقض است؟ اگر خیر، آیا امکان حذف عملی این تناقضات میسر است؟
2- با احتمال نامزدی آقای خاتمی برای انتخابات ریاست جمهوری، آیا تصور می‌کنید اگر طرح تجمیع انتخابات تصویب می‌گشت، شانس نیروهای اصلاح‌طلب برای پیروزی در انتخابات همزمان مجلس افزایش می‌یافت؟
با تشکر

سعید حجاریان:
پاسخ بخش اول سئوال: قانون اساسی مانند هر متن دیگری قابلیت قرائتهای گوناگون را دارد و این قدرت است كه مهر و نشان خود را بر آن می‌زند. لذا، رژیم حقیقی قدرت به رژیم حقوقی آن تفوق دارد.
پاسخ بخش دوم سئوال: من در مورد احتمال نامزدی ایشان اطلاعی ندارم و قصه تجمیع نیز كه منتفی شد.

4- دکتر محسن کمالیان:جناب آقای دکتر حجاریان عزیز؛ با سلام. حضرتعالی سال‌هاست که از عوارض ترور ناجوانمردانه خود رنج می‌برید و خوب می‌دانید انسان مظلومی که گرفتار چنین حادثه‌ای می‌شود، خود و خانواده‌اش چه سختی و محنتی را تحمل می‌کنند. امروز 28 سال از اقدام تروریستی ربوده شدن امام موسی صدر توسط رژیم معمر قذافی می‌گذرد. در طول این سال‌ها هر قدر خانواده و دوستداران امام صدر از جمهوری اسلامی ایران تقاضا کردند این پرونده را با جدیت پی‌بگیرد، هیچ اتفاقی نیفتاد؛ و امروز نه ایشان را آزاد کرده‌ایم، نه از سرنوشت ایشان خبر دقیق داریم، نه ربایندگانش را محاکمه و مجازات ساخته‌ایم و نه حتی آنها را محکوم کرده‌ایم. در عوض، سال‌ها از رژیم رباینده امام صدر به عنوان یکی از معدود کشورهای دوست و برادر یاد کردیم. حضرتعالی به عنوان یک فعال سیاسی دلسوز کشور:
1- عملکرد 28 ساله کشور را در پیگیری این پرونده چگونه ارزیابی می‌کنید؟
2- عملکرد 28 ساله گروه‌های سیاسی کشور و خصوصا جبهه دوم خرداد را در پیگیری این پرونده چگونه ارزیابی می‌کنید؟
3- چرا خود در هیچ‌یک از آثار گفتاری و مکتوب‌تان به این مسأله نپرداخته‌اید؟
4- چه پیشنهادی برای آینده این پرونده دارید؟
سعید حجاریان: من شما را به پاسخ آقای دكتر محمدرضا خاتمی به همین سئوال در سایت نوروز ارجاع می‌دهم.

5-علی:
سلام خسته نباشید
به اعتقاد من، سالهای 80-83 از بهترین سالها از نظر اقتصادی برای ایران بوده است. عدم موفقیت دولت فعلی در اجرای شعارهای اقتصادی، موقعیت مناسبی را برای اصلاح‌طلبان بوجود آورده تا با اتكا به گذشته نسبتا بهتر در این زمینه، درآینده بتواند به مجلس راه یابد. می‌دانم كه رفع موانع اقتصادی به بهتر شدن اوضاع فرهنگی،‌ علمی، اجتماعی و غیره می‌تواند بیانجامد اما شرط كافی نیست و باید اقداماتی صورت گیرد. اصلاح طلبان در مجلس ششم در موارد قانون مطبوعات و قانون اختیارات ریاست جمهوری عملا شكست خوردند. اگر مجلس هشتم در دست اصلاح طلبان باشد،‌ آیا به هشت سال پیش برمی‌گردند؟ آیا حاضرند دوباره به دو لایحه بالا برگردند و آنها را تصویب كنند یا دوباره زیر فشارها كوتاه می‌آیند؟ اگر در این كشور روزنامه آزاد نباشد، آزادی اندیشه نباشد، كتاب نباشد، اختیار كافی برای رئیس جمهور منتخب نباشد، فكر نمی‌كنید حتی اگر دوران مجلس یا دولت اصلاح‌طلبانه، مجددا دوران خوب اقتصادی را ایجاد كند، ضعف فرهنگی،‌ علمی و اجتماعی موجود همان سرنوشتی را رقم بزند كه در انتخابات 84 دیدیم و عده ای با تبلیغات پوپولیستی سر كار بیایند و تمامی این رشته پنبه شود؟ كه اگر اینگونه شود، این سیكل به یك بازی حكومتی شبیه نمی‌شود؟ به عبارت دیگر، چقدر به شعار توسعه همه جانبه پایبندید و برای آن تلاش می‌كنید؟
سعید حجاریان: شما بیشتر به ابراز نظرات خود پرداخته‌اید. به گمان من در آینده نزدیك بعید است كه مصادر قدرت اجازه دهند كه اصلاح‌طلبان در قوای مقننه و مجریه و نیز نهادی مدنی جای پای محكمی پیدا كنند. مع‌الوصف نباید از مسابقه ناامید شد.

6- صهبا الستی:
سردبیرمحترم
امیدوارم این بار پرسش من را منعکس بفرمایید و مانند مرتبه پیش آن را حذف نفرمایید.البته می‌دانم که کلمه «بهایی» مهمترین تابوی فرهنگ سیاسی ایران معاصراست.سوال من از اقای حجاریان این است:ازنظرشما جایگاه حقوقی بهاییان در ایران چیست؟ آیا شما با رویکرد فعلی ساختارسیاسی ایران به جامعه بهایی موافق هستید؟
باسپاس فراوان

سعید حجاریان: تا آنجا كه من مطلع هستم فتوای مشهور درباره جامعه بهائیان محقون الدم بودن آنهاست، اما به نظر من هر كسی كه شناسنامه ایرانی دارد، مالیات پرداخت می‌كند و به خدمت سربازی می‌رود، ازحقوق پایه شهروندی برخوردار است.

7- امیر یقین لو :بنده از دوستداران شما هستم با مسئولیتهای شما قبل از اصلاحات آشنا نیستم .لطفاً آنها را برایم لیست کنید؟
سعید حجاریان: مسئولیت‌های من قبل از دوران اصلاحات و البته پس از انقلاب به شرح زیر هستند:
1- كمیته انقلاب اسلامی مستقر در ستاد مشترك ارتش
2- دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست وزیری
3- وزارت اطلاعات
4- معاونت سیاسی استانداری خوزستان
5- معاون سیاسی مركز تحقیقات استراتژیك ریاست جمهوری

8- مهدی امینی:بنظر شما علت دستگیری افرادی مانند علی شاکری چیست؟
سعید حجاریان: از دلیل بازداشت ایشان بی‌اطلاعم. شاید نفس امضای ایشان در بیانیه جمهوریخواهان یكی از موارد اتهامی باشد.

9- نیما:
جناب آقای دکتر
ضمن آرزوی سلامت برای شما چند سوال از محضر شما داشتم
1- چرا در 2 سال گذشته هیچ نقد جدی از شما و دوستانتان در مشارکت بر 8 سال اصلاحات صورت نگرفته و برای تنویر افکار عمومی منتشر نشده است؟
2- آیا فکر نمی‌کنید جبهه مشارکت از رفرمیسم به رفرمر استحاله پیدا کرده است؟ یعنی تنها دغدغه آقایان بازگشت به کرسی‌های خویش است، ار نه ما که هیچ برنامه‌ای برای ارتباط با بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان نمی‌بینیم.
3- علت بی‌برنامگی شدید حزب چیست؟ جدا آقایانی مثل قالیباف که تنها دغدغه ارتقای کارآمدی دارند به زعم خویش چه تفاوتی با مدیران مشارکتی دارند؟
4- چرا می‌پندارید منابع مشروعیت در قانون اساسی دوگانه است؟ حتی با پذیرش این موضوع فکر نمی‌کنید طرح آقای عبدی شروع خوبی، و البته تنها شروع خوبی، برای عملی کردن ایده حاکمیت دوگانه و فراتر از آن مشروطه‌طلبی است؟
در پایان از پاسخ هایتان ممنونم

سعید حجاریان:
بخش اول: من چه در زمان اصلاحات و چه پس از آن مقالات و مصاحبه‌های مختلفی در نقد اصلاحات داشته‌ام و تا آنجا كه مطلعم، سایر دوستان اصلاح‌طلب هم این كار را انجام داده‌اند.
بخش دوم: گمان نمی‌كنم كه جبهه مشاركت به این نقطه رسیده باشد. چون تا آنجا كه مطلع هستم، جبهه در حال گسترش سازمانی خویش است.
بخش سوم: البته من درباره آقای قالیباف نظری ندارم. اما بهتر است درباره برنامه حزب، از دبیركل سئوال كنید زیرا ایشان مقام رسمی سخنگویی حزب را دارد.
بخش چهارم: من درباره قسمت اول سئوال شما (منابع دو گانه مشروعیت) در مقاله «زنده باد اصلاحات» توضیح داده‌ام. اما هنوز آقای عبدی طرح خود را مطرح نكرده‌اند و آن را به فرصتی دیگر موكول نموده‌اند.

10- خسرو:
با سلام خدمت آقای حجاریان عزیز
به نظر شما اشتباهات جبهه مشارکت، شخص آقای خاتمی و توده مردم در شکست اصلاحات و در محاق رفتن این پروژه در چه مواردی می دانید. با تشکر
سعید حجاریان: من اصلاح طلبان، جبهه مشاركت و آقای خاتمی را قبلا نقد كرده‌ام كه می‌توانید با مراجعه به مصاحبه‌ها و مقالات قبلی‌ام آنها را مطالعه كنید. البته اینكه چرا شما درباره نقش اصحاب قدرت در شكست اصلاحات سئوالی نكردید و در عوض می‌خواهید كه پای مردم را به دایره نقد وارد كنید، به خودتان مربوط می‌شود.

11- مریم:
سلام آقای حجاریان
امیدوارم سوال من رو بدون جواب نذارین
اولین کسی که مسله قتل‌های زنجیره ای رو به نوعی رسانه‌ای کرد و عکس گذرنامه سعیدامامی رو تو اینترنت گذاشت علیرضانوری‌زاده بود. به نظر شما چه افراد یا جریاناتی با دادن اطلاعات به نوری‌زاده در زمینه قتل‌ها و رسانه‌ای کردن اطلاعات توسط این روزنامه‌نگار بیشترین سود رو بردند؟
سعید حجاریان: شاید عكس او را از منابع اروپایی كه فتوكپی پاسپورت سعید امامی را به دلیل مسافرت او به آن كشورها در اختیار داشته‌اند، به دست آورده باشد.

12- غلامرضا:
سلام اقای مهندس حجاریان:
نیک می‌دانید تبدیلات مثل تبدیل لاپلاس در برسی پدیده‌ها مثلا بررسی طراحی عرض خیابان یا پیش‌بینی بارمصرفی انرژی درده سال آینده با تعویض کمیتها وانتقال به فضای مهندسی برق ویافتن جواب و عکس عملی است. سوال این است که برای فهم معنایی درست اخبار داخلی وخارجی واظهارات رهبران داخلی وخارجی چه باید کرد؟
سعید حجاریان: توجه داشته باشید كه فهم معنای امور انسانی با امور طبیعی، دو روش متفاوت دارد. ما هرگز نمی‌توانیم از روش‌های علوم تجربی در علوم انسانی استفاده كنیم. لازم است شما مطالعات خویش را در زمینه روش‌شناسی در علوم انسانی گسترش دهید. آنگاه متوجه می‌شوید كه تبدیل لاپلاس در فهم معانی اظهارات رهبران سیاسی كوچكترین استفاده‌ای ندارد.

13- احمدی:
باسلام جناب اقای حجاریان
لطفا پارمترهای اصلی در حوزه‌های سیاست جهانی ایالات متحده امریکا در خاورمیانه وبه‌تبع آن درایران دراین مقطع رابیان فرمایید.
سعید حجاریان: این بحث در تخصص من نیست، بهتر است به اهل فن این بحث رجوع نمایید.

14- با آرزوی سلامتی برای حضرتعالی با توجه به سیاستهای اتخاذ شده توسط رییس دولت نهم مثل کاهش دستوری سود بانکی، حذف سازمان مدیریت وبرنامه ریزی ازصحنه تشکیلات اداری کشور وده‌ها تصمیم دیگر که مجال ذکر همه آنها مقدور نمی‌باشد، آینده نظام اجرایی را چگونه ارزیابی می‌كنید وبرای بازسازی آن، چه تمهیداتی راپیش‌بینی می‌کنید؟
سعید حجاریان: شما را ارجاع می‌دهم به نامه اقتصاددانان كه اخیرا خطاب به رئیس جمهور منتشر شده است.

15- محسن هدایتی فر:
با سلام
با اینكه بارها از طرف شما و دوستان مشاركتی مطرح شده است كه می‌بایستی كار حزبی كرد ولی عملا در این جهت اقدام عملی صورت نمی‌گیرد، من تجربه سالهای اول انقلاب را دارم. تشكیلات و فعالیت حزب مشاركت اصلا قابل مقایسه با كسانی كه شما گروهكی می‌نامید (مانند مجاهدین) نیست. خطر و ریسك و محدودیت‌ها و بگیر و ببندهای فعالیت حزبی درآن زمان بسیار بیشتر از الان بود. خودتان كه آن موقع در اطلاعات بوده‌اید، بهتر می‌دانید. آنها در 30 تیر 60 توانستند بدون هیچگونه اطلاعیه‌ای (توجه كنید، نه موبایل بود و نه اینترنت) بیش از 100000 نفر را برای اعلام جنگ مسلحانه به خیابان بكشند. چرا شما نمی‌توانید مردم را پای صندوق رای بكشانید؟ مشكل كجاست؟
سعید حجاریان: به اندازه 4 – 5 میلیون نفر می‌توانیم كه به پای صندوق رای بكشانیم، اما عضوگیری در شرایط فعلی همراه با تقبل مسئولیت‌هایی است كه گروههای قبل از سال 60 حاضر به پذیرش آنها نبودند.

16- نصیر:
با عرض سلام و آرزوی سلامتی کامل برای شما
نظر شما در خصوص تغییر اساسی ساختار نظام چیست؟
سعید حجاریان: اگر منظور شما از نظام و ساختار دقیق باشد، مثلا تحول ساخت اجتماعی یا اقتصادی را نیز شامل شود، با آن به كلی مخالفم. دگرگونی‌های عمیق و آزمون‌های بزرگ كه ممكن است منجر به خطای بزرگ نیز شود، قابل جبران نیستند.

17- احسان:
جناب آقای حجاریان عزیز!
با سلام و احترام
بزرگترین شانسی که مجموعه اصلاح‌طلبان دارند ناکارآمد بودن دولت فعلی است. چرا که اگر این دولت به فرض محال می‌توانست در وعده‌های اجتماعی و اقتصادی خود موفق و نیز صادق باشد، شاید مردم به اصلاح‌طلبان حتی فکر نمی‌کردند.
دوست عزیز!
دفاتر شهرستانی‌تان فعال نیست. جلسات تحلیلی سیاسی نمی‌گذارید تا مردم ضمن قرار گرفتن در فضاهای حزبی به اصلاح‌طلبان نزدیک شوند...با این وضعیت کدام قلعه‌ها را می‌خواهید فتح کنید...؟
دفتر حزب مشارکت در تبریز راکد است من نشنیدم که جلسه‌ای برگزار شود و مردم و آگاهان سیاسی دور هم جمع شوند...چرا؟
سعید حجاریان: بهتر است این سئوال را معاونت امور مناطق حزب پاسخ دهد. زیرا من اطلاعی درباره این موارد ندارم.

18- روزبه رحیمی:
اقای حجاریان سلام
به نظر شما چرا در هیچ منبعی نقدی در مورد رهبر انقلاب نوشته نمی‌شود؟
سعید حجاریان: چون تنها مرجع رسمی این كار خبرگان رهبری است و آن هم كمیسیون اختصاصی دارد و انتقاداتش محرمانه است.

19-علی محمدی:
باآرزوی سلامتی برای شما
به نظر شما چرا باید از این نظام حمایت کرد؟
سعید حجاریان: البته می‌توان سكوت كرد، اما به هرحال قوانین جاری، خود را بر آدم‌ها تحمیل می‌كند. به قول شاعر كه می‌گوید:
هركه گریزد ز خراجات شاه
خار كش غول بیابان شود

20- حنیف:نظرتان درمورد انتخابات مجلس و ائتلاف گروههای اصلاح‌طلب چیست؟ برای ائتلاف حداکثری چه سازوکاری پیشنهاد می‌کنید؟
سعید حجاریان: در این مورد، نظر من همان نظر جبهه مشاركت است كه اعلام نیز شده است.

21- حنیف:یک خاطره خوب ازآقای خاتمی تعریف کنید. با ایشان قهر نکنید. اصلا"می‌شود با خاتمی قهرکرد؟ البته نقد جدی ومنطقی اشکالی ندارد ولی نقد خاتمی بدون نقد طرفداران خاتمی (ازمردم عادی خواهان اصلاحات گرفته تا گروههای مختلف درون و برون حاکمیت وروزنامه‌ها و روشنفکران و دانشجویان و ...)نقدی فرافکنانه خواهد بود.قبول ندارید؟
سعید حجاریان: رفاقت من با آقای خاتمی پابرجاست، چه كسی ادعا كرده است كه بین ما شكر آب شده است؟ اما خاطره: در سفر اول ایشان به نیویورك برای شركت در نشست سالانه سازمان ملل، پس از جلسه خسته‌كننده‌ای در اتاق ایشان نشسته بودیم كه یكی از دوستان پیپی را چاق كرد و ایشان چند پك به آن زد كه یكمرتبه دیدیم صدای آژیرهای مختلف بلند شد و محافظان مخصوص آمریكایی با سگ‌هایشان وارد اتاق شدند. پرسیدیم كه چه خبر شده است كه در نهایت معلوم شد سنسورهای سقفی اتاق حساسیتش بالا بوده است و علامت آتش سوزی داده است. خلاصه خیلی احتیاط داشتیم كه سگ‌ها با ما تماس پیدا نكنند تا بالاخره با اقناع ماموران آنها را از اتاق بیرون كردیم، سپس سعی كردیم پنجره را باز كنیم كه دود به بیرون برود كه متوجه شدیم پنجره ها از بیرون با شیشه ضدگلوله مسدود هستند. خلاصه دوستان نتوانستند پیپ را بكشند!

22- حسن خادمی: سلام . با توجه به اینکه شما در دوره اعدام مجاهدین در سال 67 در وزارت اطلاعات بودید، چرا تاکنون در این زمینه اظهار نظری نکرده‌اید؟ در صورت امکان کمی در مورد این قضیه توضیح دهید.
سعید حجاریان: من در مقطع مذكور معاون سیاسی استاندار خوزستان بودم، البته اطلاعاتی از این سو و آن سو به گوشم می‌رسید كه این اتفاقات در پایتخت و برخی مراكز استانها همزمان شروع شده و كلیه اپوزیسیون با مرام‌ها و مسلك‌های گوناگون از آن صدمه دیدند. آماری كه تاكنون از ناحیه اپوزیسیون ارائه شده است عددی بین 5 تا 8 هزار نفر است.

23- مصطفی جهانبخش:
با تشكر از توجه شما
علت خروج شما از سپاه پاسداران چه بود؟
سعید حجاریان: من اساسا عضو سپاه نبوده‌ام كه از آن خارج شوم.

24- مهدی هنرپرداز:
جناب آقای حجاریان
سلام
همیشه برای من سوال است که چرا و بر اساس کدام استدلال شما نظام مشروطه را بر جمهوری تمام عیار ترجیح می‌دهید؟ در کدام تجربه تاریخی یا عینی در مشروطه چیزی یافته‌اید که در جمهوری نیافته‌اید؟
سعید حجاریان: من گمان دارم با توازنی كه میان نیروهای سیاسی در حال حاضر وجود دارد، امكان برقراری یك جمهوری تمام عیار موجود نیست.

25- غلام‌محمد ابوالفتحی:
با احترام ویژه برای شما
1- آیا شما تحمل دارید هر حزب و یا گروه سیاسی با افکار مخالف شما بدون پیش شرط وبا محوریت قضاوت مردم فعالیت نماید؟ البته این سئوال شامل گروههای مسلح و خشونت‌طلب نمی‌شود.
2- آیا به نظر شما راهی بهتر از قضاوت مردم در انتخابات بدون نظارت استصوابی وجوددارد؟ اگر هست، لطفا توضیح دهید.
سعید حجاریان:
پاسخ سئوال اول: من چه كاره‌ام كه تحمل داشته باشم یا نداشته باشم؟
پاسخ سئوال دوم: نه‌، نیست.

26- فرهاد شکیبا :خسته نباشید. سؤال آقای نصیر سوال خیلی‌هاست.همچنین آقای حجاریان لطف کنند بفرمایند که واقعا اخراج افغانها از ایران در اوایل انقلاب «بزرگترین» اشتباهشان در سیاست بوده است؟!سعید حجاریان: نه، من اشتباهات دیگری هم قطعا داشته‌ام. مثلا در مصاحبه من با آقای باقی كه در كتاب «برای تاریخ» چاپ شده می‌توانید موارد دیگری هم بیابید.ثانیا از آنجا كه در حركت جمعی فعالیت داشته‌ام، طبعا بنا به قاعده «مسئولیت مشترك» سهمی نیز متوجه من می‌شود.

27- نیما :سلام آقای دکتر. برای شما آرزوی سلامتی دارم. باور کنید هر بار که وضعیت شما را حتی برای یک لحظه در ذهنم مجسم می‌کنم خیلی متاسف می‌شوم. امیدوارم با گذشت زمان سلامتی‌تان را دوباره به دست آورید. آقای دکتر به خاطر وضعیت جسمی شما بنده حقیر انتظار پاسخ سوالاتم را ندارم ولی اگر در آینده خودتان پیرامون این مسایل بنویسید، ممنون خواهم شد.اول اینکه درست است وضعیت جبهه مشارکت از لحاظ کادر فنی و اطلاع رسانی و فعالیت مستمر به مراتب از سایر احزاب بهتر است، اما لابد شما خودتان هم تائید می‌کنید که تهران همه ایران نیست و در شهرستانها هم سازماندهی حزب چندان قوی نیست. می‌دانم هزینه فعالیت سیاسی بالا رفته اما این دیگر وظیفه حزب است که به خصوص در شهرستانها از افراد متشخص و متخصص برای همکاری دعوت بکند .در غیر این صورت ردصلاحیت هم نباشد، باز هم مشکل خواهیم داشت. زمانی آقای محمد رضا خاتمی گفته بود «ما اگر بخواهیم از همین فردا فرم چاپ می‌کنیم تا مردم بیایند عضو شوند اما امکانات اطلاع‌رسانی ما فعلا ضعیف است». من سوالم این هست که اگر بخواهیم منتظر باز شدن فضای سیاسی باشیم تا اطلاع‌رسانی مثل سال 77 صورت بگیرد، باید ده – بیست سال دیگر صبر کنیم. با این چشم‌انداز روزنه امیدی دیده نمی‌شود و به نظر می‌رسد حزب هم نباید بیخودی خوش‌بین باشد. مسئله دیگر اینکه اصلاح‌طلبان بعد از انتخابات همگی در یک نکته متفق‌القول بودند و آن ترجمه نکردن دموکراسی به زبان مردم بود. آقای دکتر من پرسشم این هست واقعا نمی‌شود یک سلسله برنامه تدوین کرد برای این مسئله؟ ده سال است در این کشور از اقتصاد بازار صحبت می‌شود اما هنوز هم به غیر از نخبگان کسی واقعا نمی‌داند دموکراسی چه تاثیر محسوسی در اقتصاد مملکت دارد. واقع اصلاح‌طلبان تا کی می‌خواهند به ادبیات کنونی‌شان ادامه بدهند؟ سطح استقبالی که از جلسات گاه گدار احزاب در تهران و شهرستانها می‌شود نشان می‌دهد که اگر آموزش عمومی باشد، اگر حزب بخواهد با توده‌های مردم بجوشد، مردم هم استقبال می‌کنند. ببخشید نوشته‌ام طولانی شد اما یکی دو مسئله دیگر هم در ذهنم هست که به اختصار بیان می‌کنم. یکی اینکه شما گفته‌اید آرمان ما دولت حزبی است. ولی مشارکت در عمل اینطوری عمل نمی‌کند. هزینه اجتماعی دولت حزبی در ایران زیاد است ولی حزبی که حاضر نباشد از مردم بخواهد به نماینده‌اش به عنوان نماینده حزب رای بدهند، چطور می‌خواهد نظام حزبی مملکت را برای تقویت پارلمان سامان ببخشد؟ در آخر یک تقاضای شخصی هم از شما داشتم. چون می‌دانم شما بیشتر به این موضوع واقف هستید. اخیرا طی این مدتی که مسئله جمهوریت نظام دوباره بحث روز شد، طیف مقابل اصلاحات برای دفاع از آرای خودش به امام و آرای ایشان در سالهای اول انقلاب رجوع داد. نظر شما چیست ؟ آیا بهتر نیست همچنان که در مقاله «مصدق ، مسلم یا سکولار؟» مشکل تفسیر آرای امام را حل کردید، درباره این مسئله هم بنویسید؟ با تشکر و با آرزوی سلامتی.

سعید حجاریان:باید بگویم كه كاملا امكان‌پذیر است كه دموكراسی را به عرصه‌های مختلف ترجمه كرد، اما این كار تنها من نیست. ناشران، نویسندگان، هنرمندان، روزنامه‌نگاران، احزاب همه باید در این راه بكوشند. تفسیری رسمی كه از آرای امام درباره جمهوریت می‌شود، ربطی به جمهوری به آن معنا كه در همه‌جای دنیا جاری است ندارد. در این زمینه، سازمان مجاهدین انقلاب و تا حدودی دفتر نشر آثار امام تلاش كرده‌اند كه آرای ایشان را آنچنان كه مد نظر وی بوده است، ارائه دهند.

28- محمد لکی:
آقای دکتر با سلام.
با امید بهبود و سلامت هر چه بیشتر شما. چند سوال از محضرتان داشتم.
تا چه حد هنوز اعتقاد دارید در پارادایم مشروطیت هستیم؟ چه گفتمانی را در حال حاضر برای بر آورده شدن حداقل‌ها مفید می دانید؟ آیا شما هم مانند آقای عبدی این اعتقاد را دارید که جامعه ایران یک جامعه کاملا گسسته است؟
سعید حجاریان:من قبلا نیز گفته ام كه هنوز تكالیف انقلاب مشروطیت به انجام نرسیده است و هنوز نیز بر این عقیده استوار هستم و طبیعتا اصلاح طلبی، گفتمان مطلوب برای برآورده شدن حداقل مطالبات سیاسی است و نیز اعتقادی بر آن ندارم كه جامعه گسسته و فروپاشیده شده است. هنوز نهادهای زیادی كاركرد خود را بعنوان چسب و ملات پیوستگی اجتماعی بازی می‌كنند.

29- نادر:
سلام
به نظر نمی‌رسد در تركیب سیاسی آتی(مجلس و دولت آینده) اصلاح‌طلبان دارای اكثریت قاطع باشند. با این ملاحظه استراتژی كلی و الگوی رفتار سیاسی اصلاح‌طلبان چه خواهد بود؟حدود و ثغور ائتلاف اصلاح‌طلبان در برابر سایر گروه‌های سیاسی چیست؟
سعید حجاریان: اصلاح‌طلبان طبعا مانند هر اقلیتی باید تلاش كنند كه به گونه‌ای موثر نقش خود را در قوه مقننه بازی كنند. ضمن آنكه اعتقاد به پارلمانتاریسم به عنوان تنها روش سیاسی را باید كنار گذارند.

30- تهمورس کیانی- سیاتل- ایالات متحده: آیا اصلاح‌طلبان قرار است در انتخابات آینده با برنامه شفاف درباره سیاست خارجی از جمله رابطه با آمریکا، حل و فصل اختلافات با آن کشور، روشن کردن مواضع رسمی درباره اسرائیل و طرح سلح کشورهای عربی به طور صریح، موضع درباره لبنان و غیره شرکت کنند یا نه؟ آیا از نظر شما سیاست ما درباره فلسطین باید بر مبنای حقوق بشر و مصالح ملی ایران باشد یا بر مبنای ایدئولوژی؟ آیا باید مبنا بر پذیرفتن نظر اغلب فلسطینیان باشد یا بر مبنایی که اکنون است؟ متشکرم.
سعید حجاریان:
پاسخ سئوال اول: من سخنگوی اصلاح طلبان نیستم كه از جانب آنان بتوانم پاسخگو باشم.
پاسخ سئوال دوم: تا آنجا كه به اعتقاد من مربوط است، ما نباید فلسطینی‌تر از فلسطینیان باشیم.

31- علی ل:
با سلام و آرزوی توفیق
1- آقای حجاریان به نظر شما مهمترین اشتباه آقای خاتمی در طول دوران ریاست جمهوری چه بود؟
2- اساساً دو کابینه آقای خاتمی را از حیث مدیران عالی برای پیشبرد اصلاحات واجد صلاحیت می‌دانستید؟

سعید حجاریان:
1-برگزاری انتخابات مجلس هفتم
2-بضاعت خاتمی در تشكیل كابینه، همین بود.

23- محمد: شما یكی از دست‌اندركاران و موسسین وزارت اطلاعات بوده‌اید و استاد دانشكده وزارت اطلاعات! نگوئید كه توهم است. فردی كه در زندان بیمارش می‌كنند و بعد در یك عمل جراحی وسیله‌ای بسیار پیچیده از انواع استراق سمع در بدنش جاسازی می‌كنند. بعد بخاطر اینكه او متوجه این جنایت می‌شود هم راست و هم چپ درمواجه باایشان خود را به كوچه علی چپ می‌زنند وآنگاه بخاطرآنكه این جنایت آشكار نشود سعی دارند در ظاهری بسیار طبیعی و باصطلاح قانونی اورا از حیز انتفاع بیاندازند تا شاید این جنایت برملا نشود. آن روزی كه این جنایت در حق ایشان شد این روزها را پیش بینی نمی‌كردند. شما به این‌كار و اقدام جنایتكارانه چه می‌گوئید وكدام قاضی وبه چه جرمی و در كدام دادگاهی محكوم به این شد تا دربدنش چنین وسیله‌ای راكار بگذارند.آیااین هم یك اقدام استراتژیك درراستای مردم‌سواری است!و آیا فكر می‌كنید آسمان سیاست درایران همیشه یادردست شماست یادردست رقیبتان؟
سوال دوم اینكه جبهه مشاركت حزب علنی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی است. دراصل همان سازمان است كه درطول این 27 سال شكل نیمه مخفی داشته است. لباس تازه سازمان است!دراین‌باره بگوئید!
سعید حجاریان:در ایران توطئه‌اندیشی بلای تفكر راستین است. سعی كنید از آن فاصله بگیرید.

33- عبدالله :برنامه شما برای انتخابات ریاست جمهوری چیست؟ آیا قبول دارید عدم اتحاد شما با عث شکستتان در انتخابات ریاست جمهوری شد؟ چرا گروههای 18 گانه دوم‌خردادی عمل نمی‌کنند؟
سعید حجاریان:من برنامه‌ای ندارم، برنامه‌های حزب را هم دبیركل اعلام می‌كند.امكان اتحاد در مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری وجود نداشت.

34- رضا ایرجی :جناب اقا حجاریان ضمن آرزوی توفیق و سلامتی جنابعالی
در صورت امكان به این سئوالات پاسخ دهید
1- آیا شما احمدی نژاد را محصول قهر مردم از صندوق‌های رای می‌دانید یا مانند اقای كروبی محصول امداد غیبی ؟
2- آیا جبهه مشاركت در انتخابات ریاست جمهوری كاندیدایی محبوب‌تر از آقای معین نداشت تا مجبور به هزینه كردن بیش از اندازه نشود؟
3- آیا به نظر حضرتعالی انتخاب سر كار خانم كولائی به‌عنوان سخنگو و اینكه وزیر اهل سنت خواهیم داشت، باعث گریز قشر مذهبی از كاندیدای جبهه مشاركت نشد؟
سعید حجاریان:
1- هیچكدام از این موارد. بالاخره ایشان یك مقداری رای آورده‌اند.غیب و شهودش را هم، والله‌اعلم.
2- كسی را كه تایید صلاحیت كنند، نداشت.
3- مگر خانم‌ها و اهل سنت جزء متدینین نیستند؟

35- سیاوش :سلام در محاکمات سال 67 شما چه سمتی داشتید.تعدادمحاکمه شدگان و اعدام شدگان چندنفر بوده؟
سعید حجاریان:به این سئوال در سئوالات قبلی پاسخ داده‌ام.

36- افشین :
آقای حجاریان
با سلام
من همواره علم، پویایی و تیزبینی شما را تحسین کرده‌ام. لیکن مطلبی است که مدتها است مرا آزار داده و اکنون که به کمک سایت نوروز فرصتی برای طرح و رفع آن پدید آمد، از شما می‌پرسم.
آیا این درست است که تیتر یک روزنامه صبح امروز فردای دفاعیات آقای حسینیان از سعید امامی که چاپ شد «ما خودمان زمانی قاتل بودیم»، دارای ایراد چاپی بوده و درست آن «قاضی» (ما خود قاضی بودیم) صحیح است؟
با تشکر
سعید حجاریان:نه، من با خبرنگاری كه خبر را آورده بود، صحبت كردم. هم مدرك داشت و هم قرائن حالیه و مقالیه نشان بر صحت تیتر روزنامه می‌داد.

37- بهمن :اختلاف فکری شما با آقای گنجی در خصوص اعتقاد به مشروطه‌خواهی و جمهوری‌خواهی همچنان به قوت خود باقی است؟ شما همچنان قائل به ضرورت گذر از دوره مشروطه‌خواهی هستید و این دوره را پیش زمینه گذر به جمهوری‌خواهی می‌دانید؟ توضیح بیشتر در این خصوص بفرمایید. مرجعی نیز برای بررسی و مطالعه بیشتر این دو نظریه معرفی کنید.
سعید حجاریان:بله، كماكان با آقای گنجی اختلاف نظر دارم. من هنوز مشروطه‌خواهم. برای توضیح بیشتر به مقالاتی كه در این زمینه منتشر كرده‌ام، رجوع كنید(مانند مقاله‌ام در كتاب اصلاحات در برابر اصلاحات)، مقالات منتشر شده در راه‌نو، تكالیف معوقه مشروطه، زنده باد اصلاحات.آراء آقای گنجی در این زمینه هم، در دو مانیفیست ایشان قابل مطالعه است.

38- طاهر :
حجاریان عزیز،وضعیت سلامتی شما در چه حال است و آیا امید به بهبود بیشتر در آینده دارید؟
سعید حجاریان:كماكان صدمه به طناب نخاعی و همچنین مخچه من، باعث عوارضی چون ناتوانی دست چپ، ارتعاش دست راست، اختلال در تكلم، عدم تعادل در راه رفتن و مشكلات دیگر شده است. بهبودی جز از طریق پیشرفت علوم ژنتیك، بخصوص سلول‌های بنیادی، میسر نیست.

39- احسان خلیلی :
موقعیت‌یابی در نقطه تعادل
بنا به نظریه یکی از تئوری‌پردازان غربی درخصوص انواع دولت،دولتها در یکی از از دو قسم ذیل قرار می‌گیرند :
1- دولت طبیعی
2- دولت مدرن
ایشان عنوان می‌نمایند مشخصه‌های اصلی قسم اول شامل موارد ذیل می‌باشد:
الف- جامعه در دو طبقه فرادست وفرودست شکل‌بندی شده است که طبقه فرودست امکان دستیابی باز به فرصتهای تجاری،مناصب قدرت، اطلاعات وغیره را ندارد بلکه این دستیابی به صورت کاملا محدود وکنترل شده از طریق طبقه فرادست صورت می پذیرد.
ب- دولت طبیعی منتج از موقعیت‌یابی گروه‌های قدرتمند طبقه فرادست در نقطه تعادلی تقسیم فرصتهای تجاری سودآور ، مناصب قدرت ،اطلاعات وغیره می‌باشد به نحوی که هریک از مولفه‌های این تعادل بدانند در اثر ستیز سهمی بیش از آنچه که در نقطه تعادل بدست آورده‌اند ،سهم نخواهند برد.
در عین حال مشخصه‌های قسم دوم به نحو ذیل بیان می‌شود :
الف- ساختار نوع اول در این قسم وجود ندارد و دولت بعنوان دولت رفاه مسئولیت بستر سازی وایجاد امنیت برای رقابت مردم در جهت کسب منابع یادشده را دارد.
ب- دولت محصول دموکراسی می‌باشد.دولت‌های یاد شده دو سیستم نظاموار مجزا با روابط منطقی درون سیستمی خود می‌باشد.تجربه تاریخی نشان داده است فروپاشی دولتهای طبیعی منجر به شگل‌گیری دولتهای مدرن نخواهد شد بلکه اکثرا به بازتشکیل یک دولت طبیعی دیگر انجام خواهد گردید. مساله عراق در همین چهارچوب قابل تفسیر است. دولت طبیعی صدام در اثر یک نیروی قهار خارجی فروپاشیده ولی همان نیروی قهار قادر به ایجاد دولت مدرن در این کشور نیست (بعلت عدم ساختار وآگاهی لازم) راه‌حلی که ارائه می‌شود تشکیل یک دولت طبیعی جایگزین با حضور طرفهای ستیزه‌جوی اصلی با رسیدن به نقطه تعادل در تقسیم منابع می‌باشد که دولت جدید در حکم طبقه فرادست جدید مسئول برقرای امنیت کل جامعه با کنترل یکدیگر و طبقه فرودست گردد.
بنده معتقدم که جامعه ما نیز مشمول قسم اول است وتصورم بر این است که حزب مشارکت بعنوان یک گروه قدرتمند در طبقه فرادست به دنبال سهم مناسبی از فرصتهای تجاری سودآور، مناصب قدرت، اطلاعات و بطور خلاصه به دنبال موقعیت‌یابی در نقطه تعادل می‌باشد. در همین راستا سخن مشهور جناب آقای حجاریان در خصوص سیاست «فشار از پایین وچانه زنی در بالا» ویا پیگیری ولایت‌فقیه مشروطه و خط مشی آقای کروبی به واسطه حل مسائل از طریق شیخوخیت و جلسات دوستانه بین سران ونیز مذاکرات پشت پرده جناب آقای رفسنجانی و فلسفه وجود گروه‌های فشار بسیجی وجنبش‌های دانشجویی و استفاده ابزاری از روشنفکران در جهت اعمال فشار به دیگر مولفه‌های تعادل همه در جهت تغییر نقطه تعادل به جهت رسیدن به منابع بیشتر ویا موقعیت‌یابی مجدد خود در دولت قابل تفسیر است . سخنی از خاتمی در سخنرانی جدیدش به مناسبت بزرگداشت دوم خرداد شنیدنی است که فرمودند«احزاب راهکارهای ایجاد پیوند با ملت وعدم تحمیل خواسته‌های را که به نام خواست ملت وجود دارد، به‌خوبی نمی دانند». لطفا صادقانه نظر خود را در ارتباط با موارد بالا بیان نمایید.
سعید حجاریان:تقسیم‌بندی دولت‌ها به طبیعی و مدرن را برای اولین بار از شما می‌شنوم، من تابه‌حال هیچ یك از نظریه‌پردازان دولت را ندیده‌ام كه چنین تقسیم‌بندی دوگانه‌ای را انجام داده باشند.لطفا منبعی را كه از آن یاد كرده‌اید را به آدرس سایت ارسال نمایید.

40- طوفان :
باسلام جناب آقای حجاریان
به‌نظر شما اساس تقسیم‌بندی چند دهه اخیر بین دول
ترک اساسی برداشته است واگر چنین است جابه‌جای G8اقتدار سیاسی جغرافیای و جایگاه ما در این تقسیم‌بندی چگونه خواهد بود؟
بسیار متشکرم
سعید حجاریان:متاسفانه پرسش شما مفهوم نیست.

41- هادی قربانی :ضمن عرض ادب مجدد خدمت آقای حجاریان، بایستی بگویم بنده مناظره طولانی و آموزنده شما با آقای عبدی را در سایت آینده، كه فكر كنم 6 ماهی از آن می‌گذرد بدقت دنبال كردم. هرچند به‌هیچ‌وجه در مقام مجادله علمی با شما نیستم، ولی بعنوان یك خواننده و ناظر بیرونی به این نتیجه رسیدم كه هر حركت سیاسی ( من‌جمله حركت اصلاح‌طلبی ) بایستی همراه با احساس مسئولیت و در نظر داشتن اهدافی مشخص باشد. اینكه در مقطعی كارها را بصورت سطحی سروسامانی بدهیم و بعد از روی كار آمدن گروه مخالف، تمام آن دستاوردها به باد فنا برود، نشان از اشكالی جدی در عملكرد ما دارد. به همین خاطر بنده نیز انتقادی جدی نسبت به شما، بخاطر شركت در انتخابات شواراها دارم. آیا گمان نمی‌كنید با بازی كردن در زمین آنها، بدون آنكه آنها را مجبور به دادن امتیازی بكنید، صرفا ابزاری برای مشروعیت بخشی به عملكردشان فراهم می‌كنید؟ مهمتر از همه اینها،‌ به‌نظرتان این مسئله خط قرمز نداشتن اصلاح‌طلبان، باعث تخریب پایه‌های اعتماد عمومی به آنها نمی‌شود؟ تكلیف افكار عمومی با كسانی كه در هرلحظه بنابر مصلحتی، ‌پا بر اصول خویش می‌گذارند چیست؟ بنده خود در چند انتخابات اخیر شركت نكرده‌ام، ولی متاسفانه می‌بینم به‌جای درس‌آموزی و نگاهی صادقانه به گذشته، باز هم دیواری كوتاه‌تر از تحریمی‌ها پیدا نشده و انگشت اتهام به‌سوی آنها دراز است. انگار كه ما یك سازمان عریض و طویل سیاسی با بودجه‌های كلان تبلیغاتی هستیم و می‌توانیم بصورت سیستماتیك بر افكار عمومی تاثیر بگذاریم. وقتی كه اصلاح‌طلبان كه طبعا بایستی نماد خردگرایی و شرح صدر در تحلیل مسائل روز باشند، اینچنین اشتباهات خویش را به وجود قوم تحریمی‌ها تقلیل می‌دهند، پس از بقیه چه انتظاری باید داشت. بنده همچنان به رویكرد اصلاح‌طلبانه پایبندم و معتقدم این رویكرد نه بدون هزینه، بلكه كم‌هزینه‌ترین راه خواهد بود. ولی باید به این نتیجه برسم كه در حال رای دادن به یك اصلاح‌طلب هستم و نه یك كانفرمیست. نكته آخر اینكه ، شما بعنوان یك كاركشته سیاسی حتما عنایت بیشتری به تصحیح ساختارها دارید. (نه فقط ساختار سیاسی، بلكه ساختار اقتصادی و توازن قوای اجتماعی).آیا طرح تقسیم درآمدهای نفتی كه اخیرا از جانب آقای عبدی در همین راستا مطرح شده است را، مفید ارزیابی می‌كنید؟ در این مورد بخصوص برایم مهم است تا نظر شما را بدانم.
با آرزوی سلامتی
سعید حجاریان:
1- من هیچ‌گاه در مقام نقد تحریمی‌ها بر نیامده‌ام و علیه آنها قلم نزده‌ام.
2- در قبال هزینه‌ای كه اصلاح‌طلبان در انتخابات شوراها پرداختند، به دست آوردن درصدی از اعضای شورای شهر و شهرداری‌ها در كل كشور به عنوان دستاورد آنها مثبت است.
3- بله، بعضی از گروهها كه همواره موید وضع موجودند، خط قرمز ندارند و من، همانطور كه شما نوشته‌اید، آنها را كانفرمیست می‌‌دانم، نه اصلاح‌طلب.
4- بحث تقسیم درآمدهای نفتی، به لحاظ اقتصادی بحثی فنی است كه باید شما را به مناظره مهندس عبدی با دكتر نیلی ارجاع بدهم، اما در وجه سیاسی ایشان هنوز راهكار عملی خود را برای این مهم ارائه نداده‌اند كه بتوان درباره آن نظر داد.

42- با سلام
انگیزه و عامل وحدت طیف اصولگرا برای دستیابی به قدرت با این همه تشتت در اهداف و بینشها و ناکارآمدی ذاتی آنها که با به‌کارگیری هرگونه سیاست درست ونادرست وهزینه‌بر از جنبه اعتقادی و در اتحاد کامل وحرکتی عالی وکاملا طبق یک برنامه دقیق وبا نظم ترتیب جلوه‌گر شدومنجر به پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری ومجلس گردید، چه بود وآیا این انگیزه وعامل انسجام هنوز هم وجود دارد؟ سرانجام این طیف وگروههای تشکیل‌دهنده آن، چه خواهد شد؟
سعید حجاریان:
آنها عوامل وحدت ساز مهمی دارند كه هم در عرصه قدرت سیاسی و هم در عرصه قدرت اقتصادی و هم در ایدئولوژی چسب وحدت آنهاست. این عوامل هنوز هم وجود دارند.این عوامل وحدت‌بخش تا حدی توان مقابله با عوامل دیگر را دارند. بسته به بسیج عوامل دیگر ممكن است، این عامل تضعیف شود. كما اینكه در دوم خرداد این اتفاق افتاد.

43- پرویز پدرام :
با سلام و آروزی سلامتی برای جنابعالی
به نظر شما تا چه حد برنامه‌ریزیهای اصلاح‌طلبان برای انتخابات مجلس آینده بر آسیب شناسی جنابعالی از دوران 8 ساله اصلاحات استوار است؟
سعید حجاریان:
من از برنامه‌ریزی اصلاح‌طلبان دراین‌باره خبری ندارم و اینكه تا چه اندازه از نقد گذشته درس آموخته‌اند.

44- مسعود :
با عرض سلام خدمت جناب آقای دکتر حجاریان
سوال خاصی نداشتم؛ خواستم احوالتان را بپرسم. ضمنا بدانم اصلاح‌خواهان بر اساس چه منطقی از ماهواره به عنوان وسیله‌ای جهت ارتباط با مردم استفاده نمی‌کنند. در زمانی که هر کس با هر مرامی از ایران و خارج از آن از این وسیله استفاده می‌نمایند و افکار خود را تبلیغ می‌کنند. تعلل اصلاح‌خواهان جای تعجب دارد. به نظر بنده اگر حتی اجازه انتشار روزنامه را هم به شما دهند، عدم استفاده از این وسیله اشتباه است.سلامتی شما را که از گوهرهای معرفتی این دوران هستید، از خداوند خواستارم.
سعید حجاریان:
دلیل عدم استفاده آنها، عدم وجود امكان استفاده از شبكه‌های ماهواره‌ای است.

45- مرتضی فلانی :بحثی را با عباس عبدی درباره تاکتیک یا استراتژی (؟) آینده اطلاح طلبی شروع کردید که نیمه‌کاره ماند. شاید هم به نقطه‌ای رسیده بود که فعلا مطلب بیشتری برای بیان وجود نداشت. اولا جمع بندی امروز خودتان درباره آن چیست؟ فکر نمی‌کنید نقد شما ضعیف‌تر از طرح ادعای آقای عبدی بود؟ ثانیااگر ممکن است عناوین طرح‌های همردیف با ایده آقای عبدی را که تا کنون از سوی سایر تحول‌خواهان مطرح شده بطور خلاصه فهرست و مقایسه کنید. ثالثا به نظر شما فعلا مبارزات پارلمانتاریستی «لنگ کفش در بیابان» است یا اینکه ممکن است راهی از پس پشت آن برای اصلاح ساختارها هم بتوان یافت.
سعید حجاریان:به گمان من ما در دو میدان متفاوت بحث می‌كردیم و بحث ما هم افق نمی‌توانست بشود.لذا شاید وقتی دیگر! البته ادعا از من بود(در مقاله زنده باد اصلاحات) و نقد از سوی آقای عبدی و ایشان ادعایی مطرح نكرده بودند. در كتاب «اصلاحات در برابر اصلاحات» هم می‌توانید سایر دعاوی را بیابید. همچنین در روزنامه‌های اصلاح‌طلب.مبارزات پارلمانتاریستی بخشی از مبارزه وسیع‌تری است كه در عرصه‌های حقوقی، ایدئولوژیك، سیاسی، گفتمانی و … انجام می‌پذیرد.

46- احمد :جناب آقای حجاریان در سوابقی که از شما در بالا ذکر شده از سوابق شما قبل از دوم خرداد چیزی ذکر نشده. لطفا بفرمائید از سال 60 تا 70 شما کجا بودید و چه می‌کردید؟
سعید حجاریان:در همین گفت‌وگوی اینترنتی به سئوال شما پاسخ داده‌ام.

47- رضا :
سلام آقای دكتر
شما در گذشته در باب بناپارتیسم هشدار دادید.وضعیت فعلی را با توجه به آن هشدار چگونه می‌بینید؟آیا آن اتفاق رخ داده است؟ و در ضمن درباره قیام حاشیه علیه متن، وضعیت كنونی را تا چه حد موید این قیام می‌دانید؟سوال آخر اینكه پس از بناپارتیسم چه خواهد شد؟
ایام عزت مستدام.
سعید حجاریان:به هر حال دولت فعلی را دولت استثنایی می‌دانم، قیام حاشیه‌علیه متن هم نمی‌بینم.چنانكه گفته شده دولت استثنایی به هر حال جای خود را به دولتی قاعده‌مند خواهد داد.

48- خسرو :
با درود فراوان
به نظر شما آیا جبهه مشارکت پس از نزدیک به یک دهه تجربه به پختگی سیاسی مورد نظر رسیده است؟ آیا اشتباهات گذشته ناشی از عدم وجود اعضایی باسواد بالای سیاسی نبوده است؟ چرا پس از انقلاب هیچ‌وقت سیاسیونی همانند اعضای حزب توده سابق بوجود نیامدند؟
سعید حجاریان:پختگی سیاسی مورد نظر چه كسی منظور شماست؟ چرا كه پختگی امری نسبی است.شاید در بین احزاب سیاسی موجود در كشور، مشاركت دارای بیشترین تحصیلكرده علم سیاست باشد، اما تجربه سیاسی هم مهم است.اعضای حزب توده پشتوانه تجربی زیادی داشتند، ضمن آنكه متكی بر منبعی چون اتحاد جماهیر شوروی بودند.

49- ادریس: آقای حجاریان! چه زمانی به این نتیجه میرسید که نظام اصلاح‌پذیر نیست ؟ چرا از مشارکت فاصله نمی‌گیرید؟
سعید حجاریان:با فرض اینكه به این نتیجه برسیم كه نظام اصلاح‌پذیر نیست و جز انقلاب راهكاری باقی نمی‌ماند، انقلاب نیز خود می‌آید، نه اینكه ساخته شود. آنگاه باید نشست و منتظر صدای پای انقلاب بود و پروژه اصلاح‌طلبی را تمام شده تلقی كرد و به جبر تاریخ تن داد.معنی فاصله‌گیری از مشاركت یا نزدیكی به یكی از احزاب موجود است كه آنگاه ممكن است شما دوباره همین سئوال را مطرح كنید و یا كار انفرادی روشنفكرانه، كه آنگاه ممكن است بگویید تو كه اكتیویست بودی، چرا آنالیست شده‌ای.

50- مجید: مهمترین دستاورد مجلس ششم؟
سعید حجاریان:نفس تشكیل مجلس ششم مهم‌ترین دستاورد آن مجلس بوده است.

51- علی اکبر :
با سلام و آرزوی سلامتی
به نظر شما آیا ریشه مشکلات مملکت خارج از قانون اساسی است و آیا تا وضعیت دور باطلی که در انتخاب رهبری (رهبر - شورای نگهبان - مجلس خبرگان- رهبر)وجود دارد حل نشود؛ امکان اصلاحات وجود دارد؟ آیا به نظر شما عملکرد آقای اکبر گنجی بعد از آزادی صحیح بوده است؟
سعید حجاریان:بله ریشه مشكلات در قانون اساسی نیست، آن سیكل را كه گفتید می‌توان با تدبیر و قدرت جامعه مدنی باز كرد.در مورد عملكرد اكبر گنجی باید بگویم كه طبعا به اختلافاتی كه با وی دارم، نقدهایی بر كار او وارد می‌دانم.

52- از مجلس ششم به بعد از مدعیان اصلاح‌طلبی رویگردان شدم.شما نشان دادید چیزی از تمامیت‌خواهان راست کم ندارید. شما هم به حلقه بسته قدرت معتقدید و تنها باید قدرت در میان اعضای تیم‌تان دست به‌دست شود. ارتباط شما با مردم بسیار ضعیف است. باور کنید مردم سال 1386 مردم سال 1357 به قبل نیستند. اگر هدف برای شما مقدس و مهم باشد برای رسیدن به آن بر مردم تکیه خواهید کرد چیزی که شعار آن را شاید بدهید اما در عمل خود را نخبگان و فرهیختگانی می‌دانید که باید هدایت مردم را بر عهده بگیرید.لاقل بگویید چه مقدار و چگونه با مردم و طبقات مختلف مردم ارتباط دارید؟
سعید حجاریان:شما كه قضاوت خود را كرده‌اید و ما را با رقبایمان سر و ته یك كرباس نامیده‌اید، پس چه لزومی وجود دارد كه پایگاه مردمی داشته باشیم یا نداشته باشیم؟ وقتی قدرت در دایره‌ای محدود دست به دست می‌شود، چه جای مردم است؟

53- حمید :
با سلام
1- بنا به اظهارات خود شما اقای خاتمی یك فرصت‌سوز درجه یك بود
2- حزب(سازمان) مشاركت فعالیت چندانی غیر ازفعالیت چند روشنفكر درون سازمانی ندارد
3- شما چه تضمینی می‌دهید كه در انتخابات آینده موفق خواهید شد و به شعارهای خود عمل خواهید كرد. در صورتی هیچ موفقیتی در طول عمر 8 سال حكومت نداشتید.
سعید حجاریان:با آن صغری و كبری، شما نتیجه را گرفته‌اید، یعنی ما باید پایمان رو به قبله دراز كنیم و فاتحه كار سیاسی را بخوانیم. البته من با مقدمات شما موافق نیستم و فكر می‌كنم كه حقیقت غیر از آنهاست.

54- سید محمد حسینی :
با سلام خدمت شما،جانباز اصلاحات...
آینده جریان اصلاح‌طلبی و روشنفكری در ایران را چگونه می‌بینید؟ شما هنوز امید اصلاحات حكومتی در ایران را دارید؟ نظر شما در مورد فضای بسته سیاسی در دانشگاهها از زمان روی كار آمدن دولت به ظاهر عدالت‌محور چیست؟
انشاا... پیروز می‌شین
سعید حجاریان:من اصولا آدم خوش‌بینی هستم، آدمی با امید زنده است، تلاش در جهت بهروزی وظیفه همه ماست، فضای بسته دانشگاهها هم دوام نخواهد آورد و بعد از افت و خیزهایی رو به گشودگی خواهد رفت.

55- محمد باقر عباسی سملی :
با عرض سلام وادب خدمت برادر عزیز جناب آقای دکتر حجاریان و آرزوی سلامت وبهبودی کامل وعاجل برای ایشان از قادر متعال و همچنین عرض خدا قوت خدمت مسئولان و دست‌اندر کاران سایت ارزشمند نوروز
آقای حجاریان بنده خود از مدیران دولت خاتمی در بوشهر بوده‌ام(مدیر کل میراث فرهنگی)که پس از استعفا، کاندیداتوری و رد صلاحیت در انتخابات مجلس هفتم عملا منزوی و خانه‌نشین شدم که البته با گرفتن مجوز انتشار هفته نامه «سلام جنوب» مجددا به دفاع از اندیشه اصلاحات پرداختم که آن هم متاسفانه در معرض خزان رایحه عفن خیانت (رایحه خوش خدمت)واقع ودر اسفند 85 به اتهام واهی اهانت به مقدسات لغو مجوز شد و حقیر تعطیلات نوروز را در زندان سپری کردم.
حال خدمت حضرتعالی سه سئوال و یک پیشنهاد دارم
ا-چرا سیستم انتخاب مدیران در دولت اصلاحات آنقدر ضعیف بود که اکثر پستهای کلیدی در دست افراد غیر معتقد به اندیشه اصلاحات قرار گرفت به نحوی که معدود افرادی امثال بنده در شورایعالی اداری استان به شدت احساس غربت می‌کردیم؟
2- آیا با نگرش آقای [...] و قدرت بی حدو حساب وی می‌توان هنوز به اصلاح‌پذیری نظام اسلامی امید داشت؟
3- آیا تلاش در راستای جایگزینی حاکمیت دینداران و اخلاق‌مداران(تحت هر عنوانی، از قبیل سکولاریسم و....) بجای حکومت دینی و به اصطلاح ولایی برای آینده به نفع دین و میهن نیست؟
4- پیشنهاد می‌کنم از هم‌اکنون با توجه به پیشینه شغلی جنابعالی با تشکیل کمیته‌ای تحت عنوان کمیته شناسایی نیروهای متعهد،متخصص و دیندار یا اخلاق مدار، در عرصه ملی به شناسایی نیروهای پیش گفته پرداخته (حد اقل هر استانی بین 5-10 نفر)و با تشکیل یک اپوزیسیون قوی قانونی داخلی به داد انقلاب و ملت برسید
5- در پایان ضمن تشکر مجدد از بانیان سایت نوروز خدمت این عزیزان عرض کنم که بنده اصراری بر انتشار این مرقومه روی آن سایت شریف ندارم لیکن توقع گرفتن پاسخ از طریق ایمیل یا وبلاگم را دارم
شاد باشید.
سعید حجاریان:
امیدارم مصائب شما التیام یابد و لحن شما تعدیل شود. چون با این‌كار به خودتان بیشتر صدمه می‌زنید، اما درباره سئوالات:
1- در مورد انتصابات دولت باید از مسئولان مربوطه در دولت سابق بپرسید. آنها معتقد بودند كه دولت باید معاندین را به مخالفین و مخالفین را به موافقین تبدیل كنند. لذا برخوردشان با نیروهای رقیب حذفی نبود.
2- این سئوال را قبلا جواب داده ام.
3- در این مورد با شما موافقم.
4- در مورد پیشنهاد باید بگویم كه من منجی نیستم كه این كار را انجام دهم.

56- هانی :
با سلام و آرزوی سلامتی برای شما دكتر حجاریان:
1- ساختار تشكیلاتی و سازمانی جناحهای مخالف اصلاح طلبان دارای چه پارامترهائی است كه می‌توانند به صورت تقریباً گسترده و نه خودجوش، بالاخص در مناطقی غیر از پایتخت، توده مردم را جهت انتخابات به صف كنند و با شعارهای خود آرای آنان را تصاحب نمایند؟ یا به نوعی با چه المانهائی می‌توان آرای آن توده را به سمت هدف خود و با شعارهای خود همسو كرد و اصلاح‌طلبان چه ساختاری را در این جهت پیش‌رو گرفته‌اند؟
2- به فرض كه از مرحله 1 عبور كردیم ، با چه ساختار و الگوئی درون حكومتی می‌توان از تور قانون كه در 8 سال دوران اصلاحات دچار آن شدید، بیرون آئید تا مشكلات گذشته مجدداً تكرار نشود؟
3- آیا فكر نمی‌كنید اصلاح‌طلبان هم توان تشكیلاتی و هم پشتوانه اجتماعی كمی دارند؟
با تشكر فراوان
سعید حجاریان:
1- پوپولیسم چه در شعارها و چه در عملكرد اقتصادی و چه در نوع سازماندهی، عامل توفیق و در ضمن پاشنه آشیل جناح اقتدارگراست. اصلاح‌طلبان نمی‌توانند از این شیوه‌ها استفاده كنند.
2- اولا قانون تعریف دقیقی دارد كه هیچگاه تبدیل به تور و شبكه‌ای برای بستن دست و پا نمی‌شود، آنچه را كه ما از قانون می‌دانیم، فی الواقع قانون نیست، در این زمینه می‌توانید به نوشته های پیشترم مراجعه بفرمایید.
3- اگر مبنا را دوم خرداد قرار دهیم، نه، اما اگر مثلا انتخابات شوراهای دور دوم را مبنا قرار دهیم جواب آری است. لذا نوعی نوسان در پایگاه به چشم می‌خورد.

57- شریف :
با سلام و خسته نباشید
آقای حجاریان
به نظر شما با انجام این قبیل کارهایی که آقای احمدی‌نژاد انجام می‌دهند آیا نباید نگران دوباره رای گرفتن از همین مردم باشد؟ یعنی این قدر به خودش اطمینان دارد؟
سعید حجاریان:
چون من به جای او نیستم باید بگویم حتما محاسباتی درباره آینده خودش انجام می‌دهد.

58- یحیی :
آقای حجاریان،
1- اگر می‌شنیدید که در کشوری حزبی در سه انتخابات پی در پی که خود برگزار کرده شکست قاطع خورده است و اگر می‌شنیدید که حزب مذکور همچنان بر ادامه راه قبلی مصر است و هیچ نقد جدی از عملکرد خود بدست نمی‌دهد، درباره این حزب چه می‌گفتید؟
2- آقای حجاریان، حالتان از نظر روحی و جسمی چطور است؟
سعید حجاریان:در بسیاری از كشورهای اروپایی، احزاب سالیان متوالی از قدرت به‌دورند، بدون آنكه از مبانی خود عدول كنند، و حتی نقدهایی بر خویش را علنی كنند. اما هیچگاه خود را منحل نكرده، بلكه دوباره بر سر قدرت باز می‌گردند، مثلا همین حزب كنگره هند كه سالهاست از سریر قدرت به‌دور است اما هر لحظه امكان دارد به قدرت برگردد یا احزابی در تركیه.در مورد اوضاع و احوالم هم در همین گفت‌وگو پاسخ داده‌ام. در عین حال باید بگویم كه «اللهم حول حالنا الی احسن‌الحال»

59- رضا :
سلام
شما در زمینه کارهای سرکوب که نه ولی خفقان بوده‌اید. بفرمائید اقدام علیه امنیت ملی چیست؟ آیا امنیت ملی با صحبتهای من به خطر می‌افتد؟ یا با تجمع 4 تا دانشجو یا اینکه من مخالف هر آنچه که هست باشم؟ این مملکت ارث پدری چند خانواده است؟ آیا امثال من که فقط و فقط مردم و ایران برایشان مهم است جائی در این کشور تسخیرشده دارند؟ فکر می‌کنید اگر من برای این سوالها جواب نگیرم، مهم نیست چون من خودی نیستم و با موجودیت شما مشکل دارم؟آیا سانسور را به هر شکلی تائید می‌کنید؟
ما از دست شما باید به کجا پناه ببریم؟
سعید حجاریان:در قانون تعزیرات حكومتی اقدام علیه امنیت ملی تعریف شده است. ثانیا از دست من به ضارب من پناه ببرید. ثالثا: مواردی را كه در ایجاد خفقان شركت داشته‌ام، بیان بفرمایید.
با تجمع چهار دانشجو نیز امنیت ملی به خطر نمی‌افتد. در زمان شاه ایران میراث هزار فامیل بود كه گمان می‌كنم كه آنها زاد و ولد كرده‌اند و تكثیر شده‌اند، لذا از تعداد وراث افزایش یافته بی‌خبرم.من فكر می كنم اگر به شما سهام عدالت بدهند، معلوم می‌شود كه در این كشور جای دارید و جزء برندگان خوشبخت این لاتاری می‌شوید.

60- عادل دهدشتی :
با سلام
جناب آقای حجاریان
1- تحلیل شما از آینده دولت احمدی نژاد چیست؟
2- به اعتقاد جنابعالی اصلاح‌طلبان به چه میزان شانس موفقیت در انتخابات مجلس هشتم را دارند؟
3- تحلیل شما از دسته‌بندی داخلی راستگرایان چیست؟
سعید حجاریان:
1- قبلا پاسخ داده‌ام.
2- منظور از اصلاح‌طلبان كدامند؟ ولی من فكر می‌كنم حتما فراكسیونی از اصلاح‌طلبان به مجلس هشتم راه پیدا خواهند كرد.
3- راستگرایان را می‌توان به سه دسته بنیادگرا، محافظه‌كار و عملگرا تقسیم‌بندی كرد.

61- سیدرضا حسینی فرجاد:
سلام. امیدوارم سلامتی‌تان را به‌طور كامل بازیافته باشید
1-آینده كشور (سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و...) چطور خواهد شد؟
2-آیا اصلاحات مرده است؟
3-برای رشد دوباره، احتیاج به چیست؟
سعید حجاریان: در مقاله «زنده باد اصلاحات» كه در مجله آیین منتشر شد، به تفصیل این سؤال را پاسخ داده‌ام.

62- رضا حسینی :
آقای حجاریان سلام! به نظرشما راه حل مسئله ملی در ایران چیست ؟و ایااصولا میتوان زبان مشتركی بین رادیكالهای دوطرف (شونیستها وتجزیه طلبان)را جستجو كرد؟وحقوق شهروندی میتواند پایه واصل تحقق مطالبات ملیتهای ایرانی قرار گیرد ؟در صورتی كه پاسخ شما مثبت است پس تكیف حقوق جمعی یا گروهی كه منشور حقوق بشر برآنها تاكید دارد(حقوق اقلیتها اعم ازمذهبی ونژادی)چه می‌شود؟
سعید حجاریان: مساله ملی در ایران نه با كوچ اجباری و نه با نسل‌كشی و نه با نادیده گرفتن حقوق اقلیتها، نه با ایجاد انسان طراز نوین (خواه سوسیالیستی، خواه اسلامی، خواه لیبرال) تحقق نمی‌یابد. آنچه كه باعث قوام آمدن دیگ هفت‌جوش می‌شود، فقط با بنیادهای قوی اقتصادی و ادغام بازار ملی در همه عرصه‌هاست و نیز توسعه پایدار و دموكراتیك و نرخ رشد بالا و مستمر كشور.

63- علی: جناب آقای حجاریان!نظرتان در مورد نظریه انحطاط دكتر سید جواد طباطبایی چیست؟
سعید حجاریان:اگر ایشان از زوال اندیشه سیاسی فراتر نروند و به زوال اندیشه به‌طور مطلق نرسند، به‌گمانم ایده معقولی است. البته به شرط آنكه ته‌مایه‌های اشپنگلری آن را در نظر نگیریم.

61- علی :
سلام
با توجه به گذشت29 سال از انقلاب اسلامی و تجربه دیدگاههای مختلف در اداره کشور از لحاظ اقتصادی و سیاسی ورسیدن به وضعیت فعلی کشور که با این همه پتانسیل موجود قابل قبول نمی‌باشد آیا ریشه این عقب‌ماندگی را اختلاط دین و سیاست نمی‌دانید؟ تا کی ما می‌خواهیم به‌هرطریق ممکن این اختلاط ناهمگون ونامحلول در یکدیگر را توجیه کنیم؟ بیشتر از این به دین جفا نکنید و دین را از اسارت سیاست خارج کنید.
سعید حجاریان: به نظر من ریشه اصلی این نیست، بلكه فاصله گرفتن از معیارهای دموكراسی است.

62- هوشنگ بلوریان :
اندیشمند محترم
جناب آقای دكتر سعید حجاریان
همان طور كه اطلاع دارید بدنه دستگاه سیاست خارجی کشور ما از ضعف شدید اطلاعاتی در ارتباط با حوادث منتهی به ظهور امام دوازدهم ما شیعیان(عج) رنج می‌برند چرا که در تحلیل‌های مختلفی که از سوی آنها ارائه می‌شود کمترین توجهی به روایات،احادیث و مطالب نقل شده از اهل بیت علیهم‌السلام كه علی‌القاعده برای بهره‌برداری مؤمنین در آخرالزمان از سوی آن ذوات مقدسه صادر شده، نمی‌شود.این روند در دستگاه سیاست خارجی غرب (بویژه اسرائیل و آمریکا) دقیقا بر عکس است به طوری که به قول رئیس‌جمهوری،آمریکا و هم‌قطارانش از امام زمان(عج) ما فقط یک عکس کم دارند و خود شما با توجه به سوابق امنیتی خود بهتر می‌دانید كه قطعاً سیا و موساد چه پروفایل كاملی از حضرت در اختیار دارند.اقداماتی ازقبیل (حمله به عراق و جستجوی 313 نفر از یاران حضرت، جستجوی سید یمانی در یمن، استفاده از اختلاف شیعه و سنی برای روی کار آوردن یک صدام جدید در منطقه برای جلوگیری از پیشروی شیعه به سمت قدس، تحولات لبنان و نسبت‌دادن آن به سوریه و...) مبین اطلاع کامل سردمداران غرب از آینده منطقه و سعی در برهم زدن آن است. پیشنهاد شما برای بهره‌برداری استراتژیك از موقعیت‌های سیاسی و منطقه‌ای مطرح‌شده در احادیث و روایات موثق رسیده درباره آخرالزمان چیست و به نظر شما چه موقع باید از آنها استفاده كرد؟
سعید حجاریان: بنده سر رشته‌ای در اخبار ملامح و فتن و سوانح آخر زمان ندارم. بهتر است به شخصیت‌هایی مانند آیت‌الله صافی گلپایگانی رجوع فرمائید.

63- یحیی علی زید - الیمن - صعده :
سلام علیكم؛
به نظر شما موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال حوادث خونبار جاری علیه شیعیان یمن چه باید باشد؟آیا حمایت از آنها نمی‌تواند عمق استراتژیكی مانند حزب‌الله لبنان برای ایران پدید آورد و در آینده به پاشنه آشیل ایران در منطقه تبدیل شود؟
سعید حجاریان: امیدوارم كه قرارداد اخیر بین دولت و جمعیت شیعه یمن كه طرفین را به آرامش و برقراری حقوق اقلیت شیعه فرا می‌خواند، قرین توفیق گردد.من گمان ندارم كه یمن عمق استراتژیك ایران باشد. البته شاه ادعا داشت كه اگر ما در «بربرا» نجنگیم، مجبوریم در بندرعباس از خود دفاع كنیم. اما ایران كه داعیه ژاندارمی منطقه را ندارد، چنین مدعیاتی را بعید است كه مطرح كند. اما این مانع آن نمی‌شود كه نسبت به حقوق شیعیان یمن بی‌تفاوت باشد و حمایت معنوی خود را از آنان دریغ كند.

64- گشین :
با عرض سلام وآرزوی سلامتی برای آقای حجاریان گرامی
آقای گنجی چند سال پیش در مصاحبه‌ای با روزنامه تاگس‌اشپیگل ضمن جدا کردن دو مفهوم سکولاریسم و سکولاریزاسیون، سکولاریزاسیون را فرآیندی تاریخی خواندند که «بر مبنای آن نهادهای عقل بنیاد از نهادهای دین بنیاد رفته رفته جدا می شوند واین به انتخاب کسی نیست مثل فرآیند مدرنیزاسیون یا فرآیند دموکراتیزاسیون»آیا شما موافق با این گفته ایشان هستید وآن را در مورد ایران چگونه می‌بینید وآیا دین را موضوعی شخصی می‌دانید یا خیر؟
سپاسگزارم
سعید حجاریان: من نیز این نكته را در مقدمه كتاب «از شاهد قدسی تا شاهد بازاری» مطرح كرده‌ام.باید میان سكولاریسم و سكولاریزاسیون تفاوت قائل شد.برای دریافت پاسخ كاملتر به همان منبع رجوع كنید.

65- سعید حسینی :
سلام
جناب آقای دکتر حجاریان
اگر درست در خاطرم باشد چند سال پیش شما جنبش دانشجویی را به مباحث تئوریک تشویق می‌کردید و آنها را از باقی تحرکات بر حذر می‌داشتید و هنوز به خاطر دارم که آنزمان افرادی از همین جنبش به مخالف با این گفته پرداختند. اما چندی پیش مطلبی از شما با عنوان «دو صد گفتمان چو نیم کردار نیست»، خواندم. چه رابطه‌ای میان این دو حرف وجود دارد؟ آیا با گذشت زمان نظریات شما تغییر یافته یا اینکه شما خواستار عملی کردن مطالعات هستید. البته چنین به نظر حقیر می‌رسد که جامعه ایران را با معیارهایی که در اکثر کتب یافت می‌شود، نمی‌توان تحلیل کرد. در واقع تاثیرگذاری در این جامعه بیشتر به حضور مستقیم در بطن جامعه نیاز دارد تا اتاقهای فکری که نتیجه تحلیلهای آنان چنین است که امروز ما شاهد آنیم. البته بدون در نظر گرفتن بعضی از تحلیلها که ایراد آن بیشتر متوهم بودن نویسنده را به ذهن خواننده آن تداعی می‌کند.
سعید حجاریان: جمله‌ای كه شما از من نقل كردید، مربوط به پاسداشت رورتی و در مقام بیان نظر پراگماتیستی چون او بود،‌ و الا من در جای دیگری هم گفته‌ام از قول بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق كه معتقد بودند كه یك مثقال عمل به یك خروار تئوری احتیاج دارد. اما نظر من نه آن است و نه این؛ بلكه میان تئوری و پولیتیك رابطه‌ای متوازن و دیالكتیكی برقرار است.

66- محمد پورحسن :
با سلام
اقای دکتر بحث تجزیه‌طلبی در برخی مناطق خصوصا آذربایجان چقدر می‌تواند صحیح باشد؟ به نظر شما حزب مشارکت توانست شعار «ایران برای ایرانیان» را در حوادث آذر بایجان عملا به اثبات برساند؟
سعید حجاریان:گرایشات تجزیه‌طلبانه در آذربایجان بسیار ضعیف است و جز گروه كوچكی از پان تركیست‌ها كسی به این گرایش‌هاامن نمی‌زند، چون ادغام ترك‌ها و فارس‌ها در ایران كامل شده است.اما اینكه حزب چه موضعی اتخاذ كند، علاوه بر بیانیه‌ای كه صادر كرد، آقایان دكتر رمضان‌زاده و دكتر خانیكی به منطقه مسافرت كردند و در تبریز سخنرانی كردند.

67- رضا: نامه نگاریتان با آقای عبدی باعث روشن شدن زوایای اندیشه‌های هر دویتان می‌گشت. چه خوب بود ادامه می‌دادید!
سعید حجاریان: در بخش‌های قبلی توضیح داده‌ام.

68- رضا:
با سلام و آرزوی سلامتی،
اصلاح‌طلبان یك تحلیل همه‌جانبه از چرایی پیدایش جنبش دوم‌خرداد و فروكش آن به مردم، خصوصا روشنفكران بدهكارند. آیا فروكش جنبش نبود قاطعیت آقای رئیس جمهور بود یا به صحنه نیامدن مردم؟ برای در صحنه بودن مردم سازمان و تشكیلات می‌خواست كه نبود و الان هم نیست. مردم از وعده و موعظه خسته شده‌اند، دنبال كسی می‌گردند كه كاری بكند. متاسفانه باور مردم صدمه دیده و بی‌تفاوت شده‌اند. اگر اصلاح‌طلبان نمی‌توانند كاری از پیش ببرند وعده تو خالی و بی‌پشتوانه هم ندهند.از آن 22 میلیون رای به خاتمی بگذریم. از همین 4 میلیون رای كه به دكتر معین دادند اگر توانسته بودید یا بتوانید 100 هزار نفر را سازمان بدهید هیچكس نمی‌توانست و نخواهد توانست با شما مقابله كند. درد ما این است كه خود رهبران هم خسته و نا امید به نظر می‌رسند. چطور و چگونه امام خمینی آنگونه در مقابل ظلم ایستاد، حداقل این قاطعیت را رهبران سیاسی امروز ایران از ایشان بیاموزند. این ظلم هر روزه كه به اسم اسلام در جریان است، ما همه مسئول هستیم.
سعید حجاریان: در مورد بحث ابتدایی شما باید بگویم كه در این زمینه كتاب‌ها و پایان‌نامه‌ها و مقاله‌های بسیاری منتشر شده و پژوهش‌های خوبی صورت گرفته است. همچنین بیانیه‌ها و تحلیل‌هایی كه احزاب و گروههای دوم خردادی در مورد آن منتشر كرده‌اند.در مورد بحث دوم شما هم لازم به تذكر است كه حركت امام با حركت اصلاح طلبان به لحاظ ماهیت از هم متفاوت‌اند. امام برای پیشبرد یك انقلاب توده را سازماندهی و بسیج می‌كرد و این شیوه برای یك حركت اصلاحی امكان‌پذیر نیست.

69- خاکی :خودتون رو هم بکشید تو انتخابات کرسی نمیارین!
سعید حجاریان: البته خودكشی برای كرسی‌های قدرت در مرام ما نیست.

70- جهانیار :
با سلام
آیا بهتر نیست که پوشش خبری گسترده‌تری برای شرکت مردم بخصوص شهرستانی‌ها برای شرکت در مراسم مردان بزرگی چون ورجاوند بدهید؟
با تشکر
سعید حجاریان: روی سئوال با گردانندگان سایت است.

71- مسعود علی مدد :
جناب آقای حجاریان
جراید اصلاح‌طلب هر روز خبر امیدواركننده نزدیك‌تر شدن جناح‌های مختلف اصلاح طلب به یكدیگر و ائتلاف آنها را هنگامی كه به انتخابات مجلس شورا نزدیك می‌شویم، می‌دهند.سوال من آن است كه آیا این جناح‌ها و به خصوص جبهه مشاركت به ائتلاف مهمتر كه همان ائتلاف با ملت است، چه توجهی معطوف کرده‌اند؟ من به عنوان یك فرد ایرانی كه در جامعه حضور فعال دارم، آن علاقه‌ای كه را همكارانم، خانواده‌ام، دوستانم و اطرافیانم در سال‌های 76 و 78 و نیز 80 به اصلاح‌طلبان داشتند و قوه مجریه و مقننه را به آنها واگذار كردند، دیگر مشاهده نمی‌كنم. اصلاح‌طلبان بر روی مردم چه سرمایه‌گذاری كرده‌اند؟آیا این منطق كه چون مردم به آنها رأی نمی‌دهند پس به ما رأی می‌دهند، درست است؟ آیا اصلاح‌طلبان انتخاب سوم مردم كه همان رأی ندادن است را فراموش كرده‌اند؟به‌عنوان كسی كه نظر و تحلیلتان بسیار برایم ارزشمند است و نیز به عنوان یكی از اعضای باهمیت جبهه مشاركت، از شنیدن تحلیلتان دراین‌باره بسیار متشکر خواهم شد.
با تقدیم احترام
سعید حجاریان: رای ندادن نیز اگر با بصیرت همراه باشد، خود نوعی شركت فعال در انتخابات است. منتهی باید هزینه و فایده آن را در نظر گرفت و مسئولیت آن را پذیرفت، اینكه اصلاح‌طلبان دنبال ائتلاف با خود هستند امری پسندیده است، اما معنای ائتلاف با مردم را متوجه نمی‌شوم. اگر منظور این باشد كه با مردم رابطه بیشتری داشته باشند و تاكنون این رابطه كم بوده است، حق با شماست، اما به این ائتلاف نمی‌گویند.

72- کوروش :
با سلام و آرزوی سلامتی برای شما عزیز
سوال: چراازافرادی یا فردی که بیشترین اختیارات و منابع را در اختیار دارد هیچ سوالی نمی‌شود؟مسئول وضیعت اسفبار امروز جامعه ایران کیست؟
سعید حجاریان: مجرای این امر را قانون مشخص كرده است و بجز این مجرا را قوه قضائیه به رسمیت نمی‌شناسد. هیچگاه درباره پدیده‌ای نمی توان تحلیل تك سببی كرد، بلكه علل مختلف دست اندركارند و همه را باید در نظر گرفت، از ساخت سیاسی تا فرهنگ سیاسی تا شرایط جهانی تا فرایندهای تصمیم‌گیری و قس‌علی‌هذا.

73- مجتبی :
با سلام وآرزوی سلامتی شماعزیز گرامی استاد ارجمند
علت رنجیدن مردم از جبهه اصلاحات وعدم شركت گروه خاموش ومنتقد جامعه حذف مدیران خوشفكر گوشه نشینی یا مهاجرت اند یشمندان لایق و فرهیخته وخروج سرمایه‌های اثربخش اقتصادی رابدنبال داشت كه اثرات آن درزندگی اكثریت جامعه كاملا مشهود است. علت این دستاورد نگرش نخبه‌سالاری متفكران جبهه اصلاحات از یك سو وعدم بهره گیری از نیروی عظیم مردم با تفكر عوام‌گرایی :پو پولیسم و ..... ازسوی دیگر نبود؟
سعید حجاریان: من پیشتر مفصلا در مقالات و مصاحبه‌هایم در این ارتباط توضیح داده‌ام و علت آنها را شكافته‌ام، می‌توانید نظر من را در آنها مشاهدده كنید. وانگهی چرا اینقدر خودزنی؟ مگر عامل سركوب را نباید در نظر گرفت؟

74- حمیدرضــــا مجمع اصلاحاتیون :
سلام و درود بسیار بر یکی از قربانیان اصلاحات
باتو جه به ساختار و توانمندی و کارهایی که دولت فعلی تا این زمان انجام داده است مردم شکست این دولت را به خوبی درک کرده‌اند و فهمیدند که چقدر تنزل در همه عرصه‌های کشور به وجود آمده است. این شکست به نوعی باعث شده که دید مردم به دولت خاتمی بسیار مثبت شود و آن دولت را با همه کاستی‌ها و نبودها به این دولت فاشیسم ترجیح دهند. حتی کسانی که مخالف خاتمی بودند، حال او را می‌ستایند. حتی آن گروه هایی هم که تابه‌حال رای هم نداده‌اند (ضد انقلابها) حال خاتمی را دولت فهمیده و اندیشمند دریافته‌اند و با نگرش کلی‌تر اصلاحات را به خوبی دراین بدترین سالهای ایران اسلامی درک کرده‌اند که این بهترین پیروزی برای اصلاحات و اصلاح‌طلبان است. به نظر شما زمان آن نرسیده است که بر جسم مرده اصلاحات روحی تازه بدمیم و قطارش را به حرکت در آوریم؟
ممنون
سعید حجاریان: دولت فعلی را به معنای علمی كلمه نمی‌توان فاشیست نامید و مضافا اینكه اشتباهات و حتی شكست دولت فعلی نباید مانع شود كه خطای دولت اصلاحات را به فراموشی بسپاریم و آن را گل بی‌خار تصور كنیم، البته باید اصلاحات را دوباره اصلاح كرد.

75- حسین :
جناب آقای دکتر حجاریان با سلام
بعد از شکست اصلاحات بعضی از آقایان به اشتباه خود اعتراف کردند به نظر شما بزرگترین اشتباه چه بود؟ و اگر دوباره به قدرت رسیدید، آیا تکرار نمی شود؟
سعید حجاریان: به این سئوال در خلال سئوالات قبل پاسخ گفته‌ام.

76- محمد راستیان :
جناب آقای حجاریان
بنظر شما آیا در صورت پیروزی اصلاح‌طلبان در مجلس هشتم،آیا نشانه‌هایی است که این‌ها دوباره مردم را به مصالح نظام نفروشند؟
سعید حجاریان: مادام كه مردم به دنبال رایی كه داده‌اند پرسش‌گر نباشند، هر نیرویی ولو اصلاح‌طلب در معرض خطاست.

77- نیما:
با سلام
در زمان مسولیت در وزارت اطلاعات مرتكب چه اشتباهاتی شده اید؟
سعید حجاریان: به كتاب «برای تاریخ» كه مجموعه مصاحبه‌های مفصلی است ازآقای باقی با من، مراجعه كنید.

78- كورش انسانی :
با درود به آقای حجاریان
به نظر من و بسیاری افراد دیگر درخواست مردم ایران اعاده آزادیهای فرهنگی و اجتماعی و حقوقی است كه اكثر آنها پیش از انقلاب 57 محقق بود.آیا به نظر شما اصلاح‌طلبان نباید در مواردی چون سنگسار، شلاق، حجاب اجباری و مواردی از این دست موضع‌گیری صریح كنند؟
سعید حجاریان: پیش از انقلاب آزادی سیاسی نبود و در فقدان آزادی سیاسی نمی‌توان درباره سایر آزادی‌ها سخنی بر زبان راند. گویا مدتهاست كه سنگسار تعطیل شده است و درباره بقیه موارد نیز بحث‌های فقهی متعددی در جریان است. اگر فعلا جلوی حكم ارتداد را بتوانیم بگیریم، شق‌القمر كرده‌ایم.

79- مرجان: کار به جائی رسیده که دیگر باید از مجموعه داخل نظام عبور کرد. هیچ جریانی دل‌خوشی از سابقه 28 ساله این نظام ندارند. در این 28 سال همیشه در شرایط حساس به‌سر بردیم و شاهد کشورهایی مثل ترکیه و امارات و کره و .... بودیم اما ما همیشه در قهقرا و عقبگرد و تشویش و سرگردانی بسر بردیم . بهتر است اینک نظام دیگری را تجربه کنیم؛ نظامی منهای همه شماها چه چپ چه راست.
سعید حجاریان: عبور كنید به كجا؟

80- مهران :آیا فكر نكردید مصاحبه شما با دكتر معین در زمان تبلیغات ریاست‌جمهوری در تلویزیون فقط به درد قشر روشنفكر می‌خورد و اشتباه محض بود؟
سعید حجاریان: من قضاوتی ندارم، شاید حق با شما باشد.

81- موسوی :
برادر ارجمند جناب آقای حجاریان
با سلام
1- به نظر شما آیا تخریب نهادهای سنتی جناح راست در دوران اصلاحات مقدمه‌ای برای ظهور و بروز احمدی‌نژاد نبود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ آیا می‌پذیرید که جناح چپ مهم‌ترین تاثیر را در ظهور پوپولیسم و پیروزی احمدی‌نژاد داشت؟
2- به نظر شما استراتژی اصلاح‌طلبان در آغاز اصلاحات از رهبری، استراتژی صحیحی بود؟
3- نظر شما در باره دکتر قالیباف و نقش ایشان در تحولات آینده کشور چیست ؟ با توجه به نوع مدیریت و تفکرات پست مدرن ایشان آیا امکان تحول جدی در روند مدیریت در کشور ایجاد خواهد شد؟
سعید حجاریان:
1. ما هیچ بخشی از راست را تخریب نكردیم، در زمان اصلاحات نشان دهید كه كدام یك از نهادهای سنتی تخریب شد. مساجد؟ خیریه‌ها؟ هیات‌ها؟ قرض الحسنه‌ها؟ كمیته امداد؟ من كه گمان ندارم كه اصلاحات خدشه‌ای به این نهادهای سنتی وارد آورده باشد. بلكه توان رویارویی این نهادها با نهادهای مدنی كم شده بود كه نیاز به قدرتی فراتر از نهادهای سنتی در ذهن می‌آمد تا اصلاحات را شكست دهد.
2. پیش فرض شما را قبول ندارم.
3. اولا ایشان متكی به حزب یا پایگاه اجتماعی خاص نیستند، ثانیا ایشان پست مدرن نیستند، لذا بعید می‌دانم كه نقش مهمی در آینده سیاسی ایران بازی كنند، مگر آنكه خود را به پایگاه مشخص سیاسی – اجتماعی پیوند بزند.

82- کامل میرزائی :
آقای حجاریان باسلام
نظر شما درمورد فدرالیسم ویا خودمختاری کردستان چیست آیا شما هم کردها را تروریست می‌شناسید؟
سعید حجاریان: با اینكه تا حد معینی از خودگردانی با اقلیت‌ها داده شود كاملا موافقم، اما گمان ندارم كه هیچ كس قوم كرد را تروریست بخواند.

83- داود :جناب حجاریان با سلام می‌خواستم نقطه نظرات شما را در خصوص اختلاف گروهی از اصلاح‌طلبان با آقای كروبی بدانم وآیا برخورد آنان را با ایشان در انتخابات ریاست‌جمهوری تأیید می‌كنید؟ سعید حجاریان:اصلاح‌طلبان در زمان انتخابات كاندیداهای مستقلی چون هاشمی و دكتر معین داشتند اما هیچگاه آقای كروبی را تخریب نكردند، من منظور شما را از برخورد با آقای كروبی نمی‌فهمم.

84- خسرو :
با درود
به نظر شما چرا تشکیلات سیاسی بمانند حزب توده سابق بعد از انقلاب ایجاد نشد؟ آیا برای هم‌اندیشی در کلیه لایه‌های جامعه جبهه مشارکت احتیاج به بازنگری در روش‌های پیشین با روریکردهای جدید ندارد؟سعید حجاریان: به این سئوال در بخش‌های قبل پاسخ داده‌ام.

85- حشمتی :
با سلام و آرزوی سلامتی
درست است که از زمان انتخابات ریاست جمهوری 2 سالی گذشته ولی این سئوال برایم مطرح است که اولا دولت اصلاحات چرا از امکانات خود برای به قدرت رساندن یکی از دو کاندیدای اصلی خود استفاده نکرد. دوم بعد از انتخاب شدن احمدی نژاد چرا اصلاح‌طلبان در حالی که می‌توانند در هر زمینه‌ای دولت را به چالشی بزرگ بکشانند، سکوت کرده‌اند. لااقل شاهدید تا قبل از این سایت، هیچ یک از دوستان به صورت مستمر و مداوم نه مصاحبه‌ای داشت و نه تحلیلی. به صورت واضح‌تر فکر می‌کنم در زمانی که به قول آقای کروبی خواب اصحاب کهفی برایشان اتفاق افتاد یک توافق نانوشته‌ای مابین اصلاح‌طلبان و محافظه‌کاران اتفاق افتاد. آیا می‌توانید در این زمینه توضیح دهید یا خیر؟
سعید حجاریان:
اولا: اگر دولت اصلاحات مبادرت به این عمل می‌كرد دیگر نمی‌شد آنرا دولت اصلاحات نامید.
دوما: هم مجلس، هم روزنامه‌ها و هم سایت‌ها و احزاب اصلاح طلب سكوت نكردند و به طور منطقی مشغول نقد دولت هستند، هیچ توافقی هم بین اصلاح‌طلبان و محافظه‌كاران صورت نگرفته است.

86- آرمان :
آقای حجاریان!با سلام و عرض احترام.
می‌دانید که ما هم اکنون مشکل عمده‌ای در سیاست خارجی مان داریم:بحران هسته‌ای.برنامه آینده اصلاح‌طلبان در صورت به‌قدرت رسیدن کاندیداهاشان در مجلس- در این مورد- چه خواهد بود؟ چطور باید این مشکل را مدیریت نمود که هم اعتماد دنیا به ما جلب شود و هم بتوانیم در داخل و خارج با سربلندی از این بحران فزاینده خارج شویم؟
سعید حجاریان: این مسئله اصلی ربطی به مجلس ندارد و پیشاپیش در حلقه معدودی درباره آن تصمیم گرفته می‌شود. نه مجلس فعلی و نه مجلس آتی نقشی درباره بحران هسته‌ای ایران نخواهند داشت.

87- علی رضا زارعی :
آقای حجاریان
1- آیا نظرتان درباره استراتژی «حاكمیت دوگانه» در صورت بازگشت به حاكمیت تغییری نكرده است ؟ چرا این راهبرد و یا «خروج از حاكمیت» آقای عبدی بطور همه جانبه نقد نشد ؟چرا دیالوگ سازنده‌ای میان شما دو نفر برقرار نشد؟ آیا این نشان از عدم بلوغ سیاسی حتی در میان روشنفكران ما و راه دراز ما برای تحقق جامعه دمكراتیك نیست ؟
2- آیا اصلاح طلبان می‌توانند مكانیسمی برای تولید چنین تئوری‌هایی ایجاد كنند كه مورد توافق همه گروهها باشد و در عرصه عمل تك تك اصلاح طلبان در این چارچوب حركت كنند ؟ چون تنها درعمل حزب مشاركت چنین فعالیتهایی انجام داده و احزاب دیگر مثل مجاهدین انقلاب – اعتماد ملی و ...فعالیتی نداشته‌اند.
3- وزن احزابی كه آقایان كواكبیان و اصغرزاده آنها را نمایندگی می ‌كنند در جبهه دوم خرداد چقدر است ؟ به نظر می‌رسد ایشان از تاثیر كم در ائتلاف ناراضی هستند و صحبتهایشان گاهی در جهت تخریب 2 خرداد (مثلا در 20:30 ) سوءاستفاده میشود.
سعید حجاریان:
1. به این بخش از سوال شما پیشتر پاسخ گفته‌ام.
2. آنها نیز مبنایی ولو نانوشته برای عمل خود دارند، می‌توان با گفت و گو دیدگاهها را به هم نزدیك كرد.
3. من از وزن این آقایان در جبهه‌دوم خرداد اطلاع ندارم.

88- مبرا :
سلام آقای حجاریان
نمی‌دانم چه بگویم و ففط به دلیل اینكه شما را انسانی منصف و صریح می‌دانم این پرسش را دارم كه آیا در شرایط فعلی برای آزادی ایران چاره‌ای جز حضور نیروهای خارجی(اشغال و سپس ایجاد یك حكومت دموكرات)باقی مانده است یا خیر؟لطفا دوباره نگویید رای دهید!!!اصلاحات آزمونش را پس داد.
سعید حجاریان: دموكراسی در كوله پشتی‌های نظامیان خارجی به ارمغان نمی‌آید.

89- پویا:
سلام بر جانباز اصلاحات
آیا تابه‌حال به راه اندازی «آکادمی اصلاحات» برای پرورش نسلی با تفکرات اصلاح‌طلبانه که بتواند با شرایط ملی و مذهبی کشور ما سازگار باشد اندیشیده‌اید؟ در واقع یک آکادمی برای ترویج اندیشه‌های اصلاح طلبانه؟
با آرزوی بهروزی برای شما و پیروزی روز افزون برای تفکر و منش اصلاح طلبی در ایران. سعید حجاریان: بالاخره حزب بخش آموزش دارد و به تربیت حزبی و كادر مشغول است. شما چه تعمدی برای بكار بردن لفظ آكادمی دارید كه حساسیت‌برانگیز است؟ ما كه نمی‌توانیم مانند جامعه‌الصادق باغ و بوستان برای كارهای خودمان فراهم كنیم.

90- بهزاد :
باسلام:
1- فکرمی کنیداگر مردم بتوانند دوباره و آزادانه در یک رفراندوم دیگرشرکت کنند، چنددرصد به جمهوری اسلامی رای (نه!)خواهندداد؟
2- نظرشمادرمورداعدام زندانیان سیاسی درسال 1368 چیست؟ سعید حجاریان:
1. البته نسل عوض شده است و طبعا از رای 99 درصد كمتر خواهد بود،‌ اما اینكه چه درصدی از مردم به این نظام رای می‌دهند الله اعلم!
2. آن اعدام‌ها در سال 67 بوده‌اند نه 68! و می‌شد كه انجام نگیرد.

91- آرش :
یك نكته‌ای كه فكر كنم آقای خاتمی در این سری پاسخ هایشان باید به آن بیشتر دقت كنند، همین عبارت «اصلاح‌طلبی» است. سیاست در همه كشورها و همه انتخابات محورش بهتر كردن امور است از طریق اصلاح كردن. این كه ویژه ایران نیست. همه كشورها به ویژه کشورهای پیشرفته دائم در حال اصلاح كردن هستند. بیشتر امور هم اصلاحش به اصلاح قانون بر می‌گردد. حالا یا قوانین در سطح شورای شهرها یا پارلمان استانی و یا در سطح فدرال (مثلا اینجا در كانادا). این كلمه اصلاح‌طلبی مگر منظورشان چیزی غیر از بهبود وضع موجود به طریق مسالمت آمیز است؟خب این اگر با اصلاح قوانین همراه نباشد كه چشم بسته غیب گفتن است. خب همه می‌خواهند به طریق مسالمت‌آمیز تغییرات ایجاد كنند. اما در یك جامعه مدنی- اعتراض، اعتصاب، بستن جاده، هو كردن سیاستمدرانی كه زیر برنامه‌ها و قول‌هایشان می زنند، به زور از ورود همكاران اعتصاب شكن به محل كار جلوگیری كردن و .... جزو جدایی‌ناپذیر اصلاح كردن به نفع شهروندان است! من گاهی وقت ها تعجب می كنم هی واژه اصلاحات راتکرار کردن!! انگار كه شق‌القمر است. هیاهو برای هیچ!! خب برنامه ارائه بدهند. مثلا تمام سران موسوم به اصلاح‌طلب فکرشان را روی هم بریزند به مردم بگویند ما می‌خواهیم این «دو» تا اصلاح را انجام بدهیم. این هم برنامه ما برای عملی شدن آن مثلا در یك قرن آینده . هی با تکرار بیهوده حرف‌ها خودشان را سرگرم كردن كه دردی ازشان دوا نمی‌شود. برای مردم كه من ذره‌ای تردید ندارم دردی دوا نخواهند كرد. فرض كنید آقای كروبی دوباره بشود رئیس‌مجلس، آقای خاتمی رئیس‌جمهور و آقای رفسنجانی مثلا رئیس قوه‌قضاییه. وجدانا بگویند چه ایده‌های جدیدی دارند؟ چه كاری از دستشان ساخته است؟
سعید حجاریان: روی پرسش با آقای خاتمی است.

92- امیرحسین :
سلام آقای دکتر!
با آرزوی سلامتی و تندرستی!
شنیده‌ام که شما اطلاعات خوبی از جریان بهاییت در تاریخ معاصر ایران دارید. من دانشجوی رشته فلسفه هستم و خُب از سر کنجکاوی می‌خواستم بدانم اطلاعی از سرنوشت دکتر علیمراد داوودی، استاد و مترجم آثار فلسفی در ایران دارید؟ ظاهراً او در اوایل انقلاب به نحو مشکوکی ناپدید شده و بهاییان معتقدند به قتل رسیده است.
سعید حجاریان:متاسفانه ایشان را نمی‌شناسم و اطلاعی هم از خبری كه شما گفتید، ندارم.